یادداشت:رمضان؛ ماه بازسازی اخلاق فردی و همبستگی اجتماعی
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی «امروز خمین» زهره براتی در یادداشتی به مناسبت ماه مبارک رمضان نوشت: ماه مبارک رمضان، این مهمانی بزرگ الهی، هر سال با حلول خود نسیمی تازه از معنویت، اخلاق و همدلی را در جامعه میوزاند. این ماه صرفاً یک گردهمایی عبادی نیست، بلکه یک رویداد چندبعدی است که میتواند به عنوان یک فرصت استراتژیک برای تعالی فردی و تعمیق پیوندهای اجتماعی مورد توجه قرار گیرد.
رسول مکرم اسلام (ص) در استقبال از این ماه عظیم میفرمایند: «شَهْرُ رَمَضَانَ شَهْرُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ هُوَ شَهْرٌ یُضَاعِفُ اللَّهُ فِیهِ الْحَسَنَاتِ وَ یَمْحُو فِیهِ السَّیِّئَاتِ»؛ ماه رمضان، ماه خداوند عزیز و جلیل است و ماهی است که خداوند در آن حسنات را مضاعف میگرداند و گناهان را محو مینماید. این نگاه بلند، رمضان را صرفاً به پرهیز از خوردن و آشامیدن محدود نمیکند، بلکه آن را بهار فرصتها برای جبران کاستیها میداند.
اما آنچه در هیاهوی زندگی مدرن و رسانههای پرشتاب امروزی گاهی به فراموشی سپرده میشود، بهرهگیری از ظرفیتهای جانبی این ماه برای تمام اقشار جامعه است.
فلسفه اصلی روزه در قرآن کریم چنین تبیین شده است: «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا کُتِبَ عَلَیْکُمُ الصِّیَامُ کَمَا کُتِبَ عَلَى الَّذِینَ مِنْ قَبْلِکُمْ لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ» (بقره/۱۸۳). روزه برای دستیابی به «تقوا» واجب شده است؛ ملکهای که انسان را در برابر گناه و نافرمانی بازمیدارد و خویشتنداری را به او میآموزد.
این تمرین یکماهه، آثار عمیقی بر روح و روان فرد میگذارد. تقویت اراده برای ترک عادات ناپسند، افزایش توانایی مقابله با وسوسهها و کاهش تنشهای روانی، از جمله فوایدی است که در منابع دینی و علمی به آن اشاره شده است.
پیامبر اکرم (ص) میفرمایند: «الصِّیَامُ جُنَّهٌ»؛ روزه سپری است در برابر آتش دوزخ و گناهان. این سپر در دنیای پرتلاطم امروز، که آسیبهای اجتماعی و اخلاقی از هر سو انسانها را تهدید میکند، میتواند نقش محافظتی بیبدیلی ایفا کند.
شاید برجستهترین وجه اجتماعی ماه رمضان، ایجاد همبستگی و انسجام میان آحاد جامعه است. آیتالله سید ریاض حکیم، استاد برجسته حوزه علمیه قم، در این خصوص تأکید میکنند که ماه رمضان تنها به عبادات فردی محدود نمیشود، بلکه بُعد اجتماعی آن بسیار حائز اهمیت است و یکی از ثمرات مهم این ماه، تقویت همبستگی اجتماعی و رسیدگی به یکدیگر است.
امام حسن عسکری (ع) در تبیین فلسفه روزه میفرمایند: «تا توانگر درد گرسنگی را بچشد و در نتیجه به نیازمند کمک کند». این همدلی و همنوایی، فاصله طبقاتی را کاهش داده و روحیه ایثار و نوعدوستی را در جامعه تقویت میکند.
سفرههای افطاری که به سادگی و با محوریت مهربانی گسترده میشوند، فرصتی برای بازسازی روابط خویشاوندی و دوستانه و ترمیم شکافهای عاطفی است. در روایات آمده است که حتی افطاری دادن با یک دانه خرما یا جرعهای آب نیز میتواند اجر و پاداشی عظیم به همراه داشته باشد.
در شرایطی که فضای جامعه گاهی با التهاب و دوقطبیهای مخرب رسانهای مواجه است، رمضان بهترین فرصت برای ترویج «مهربانی» به عنوان یک ارزش فراگیر است. امروز فقدان مهربانی را در جامعه حس میکنیم. بهترین پیشنهاد، استفاده از موقعیت ماه مبارک رمضان برای ترویج مهربانی، توجه توأم با اخلاق و احترام متقابل است. پویشی که بتواند مهربانی را در افراد جامعه بیدار کند و ارزشآفرینی نماید تا افراد در کنار هم، در ذیل مفهوم ارزشمند مهربانی و فرصت ماه رمضان جمع شوند»
این مهربانی باید در تمام سطوح جامعه جاری شود. آیتالله حکیم به نقش خانوادهها در این ماه اشاره کرده و میگویند: «جوانانی که در طول سال شاید نسبت به پدر و مادر یا بزرگان خانواده کمتوجهی کردهاند، میتوانند از فضای معنوی رمضان برای جبران بهره ببرند و محبت، احترام و صمیمیت خود را به خانواده نشان دهند. در مقابل، والدینی که کمتر به نیازهای عاطفی فرزندان توجه داشتهاند نیز باید این ماه را فرصتی برای بازسازی رابطه با نسل جوان بدانند».
در جهان رسانهای شده امروز، نمیتوان از نقش و تأثیر عمیق رسانهها بر فرهنگ و سبک زندگی چشم پوشید. کارشناسان رسانه معتقدند که هنوز از ظرفیتهای مدرن برای ترویج فرهنگ رمضان بهره کافی برده نشده است. استفاده از هوش مصنوعی و فناوریهای جدید برای تولید محتوای جذاب و متناسب با ذائقه نسل جوان، میتواند در برابر جریان ارزشزدایی از مناسک دینی در شبکههای اجتماعی، نقش مؤثری ایفا کند.
تلویزیون نیز هرساله با ویژهبرنامههای متنوع در سحر و افطار، ترتیلخوانی قرآن و سخنرانیهای معارفی، به استقبال این ماه میرود و تلاش میکند تا حال و هوای معنوی را به خانهها ببرد . اما نکته کلیدی، تولید محتوای متنوع و فراگیر برای تمام سلایق و گروههای سنی است تا مخاطبان بیشتری بتوانند از این فرصت معنوی بهرهمند شوند.
ماه رمضان یک کارگاه بزرگ انسانسازی و جامعهپردازی است. از سویی فرد را به اوج تقوا و خودسازی میرساند و از سوی دیگر، جامعه را به سمت همدلی، ایثار و انسجام سوق میدهد.
در این ماه، درسهای بزرگ زندگی، همچون صبر، شکر، محبت و گذشت، در بستر عبادت و بندگی به انسان آموخته میشود. اگر بتوانیم از این ظرفیت عظیم برای بازسازی اخلاق فردی و تقویت سرمایه اجتماعی بهره گیریم، رمضان وعده الهی را برای ما محقق خواهد کرد؛ ماهی که آغازش رحمت، میانهاش مغفرت و پایانش آزادی از آتش است.
دیدگاهتان را بنویسید